Εκκλησίες - Μονές

Επρόκειτο περί πόλεως, η οποία ήταν γεμάτη από εκκλησίες διαφόρων δογμάτων και ιδιαίτερα, σύμφωνα με τον περιηγητή Vital Cuinet, στα τέλη του 19ου αιώνα υπήρχαν:

• 13 ορθόδοξες εκκλησίες,
• 10 καθολικές,
• 3 αρμενικές,
• 3 εκκλησίες διαμαρτυρομένων και
• 15 συναγωγές.

Προ της καταστροφής του 1922, μάλιστα, στην πόλη καταγράφονται 16 ορθόδοξοι ναοί:

α΄

Ο σημαντικότερος ναός ήταν ο μεγάλος μητροπολιτικός ναός της Αγίας Φωτεινής, με το μεγαλοπρεπές και εξαίρετης τέχνης μαρμάρινο κωδωνοστάσιο που κτίσθηκε τον 17ο αιώνα… Καταστράφηκε από σεισμό το 1688, ανοικοδομήθηκε το 1690, και επανοικοδομήθηκε το 1692 μετά από πυρκαγιά που σημειώθηκε.
Το περίφημο καμπαναριό της, ύψους 25 μ., το πιο ψηλό και επιβλητικό κτίσμα της πόλης, κατασκευάστηκε το 1856 από τον αρχιτέκτονα Ξ. Λάτρη επί αρχιερατείας Παϊσίου. Αποτελούνταν από 5 διαφορετικά πατώματα.
Στο 2ο πάτωμα υπήρχαν 4 μικροί τρούλοι που υποστηρίζονταν από κίονες… και πάνω από την αψίδα αυτού του τμήματος υπήρχε ανάγλυφη αναπαράσταση του Ιησού Χριστού να κάθεται στο βιβλικό φρέαρ και να συνομιλεί με την Σαμαρείτιδα.
Εντυπωσιακός και περιφανής επίσης ήταν ο επίχρυσος σταυρός που υπήρχε στην κορυφή του κωδωνοστασίου… με την καμπάνα του να είναι δώρο του πρίγκιπα της Ρωσίας Νικολάου…
Στα 1892 τοποθετήθηκε στο κωδωνοστάσιο μεγάλο ρολόι βαυαρικού εργοστασίου, με χρηματοδότηση του Σμυρνιού μεγαλοαστού Ατζιτήρη.
Παρατήρηση
Τόσο ο ναός όσο και το κωδωνοστάσιο ανατινάχθηκαν με δυναμίτιδα, από τους Τούρκους, μετά την καταστροφή.

β΄
Επίσης υπήρχαν οι εκκλησίες :

• Ο ναός του Αγ. Γεωργίου (1623), κοντά στη μητρόπολη, στα Γυαλάδικα.
• Της Κοίμησης της Θεοτόκου (1874), στη συνοικία Φασουλά.
• Ο ναός του ορφανοτροφείου Σμύρνης, που εκκλησιάζονταν η αριστοκρατία.
• Ο μεγαλοπρεπής ναός του Αγ. Ιωάννου του Προδρόμου του Βαπτιστή, (1825) στα Σχοινάδικα (Κερασοχώρι).
• Της Αγίας Αικατερίνης (1857). Η αποπεράτωση της ολοκληρώθηκε το 1920. Όλη η εκκλησία ήταν από μάρμαρο. Οι Τούρκοι για να την καταστρέψουν, επί 5 ημέρες χρησιμοποιούσαν εκρηκτικά.
• Του Αγίου Τρύφωνα (1897), μία από τις πιο ωραίες χριστιανικές συνοικίες, με ένα πλακόστρωτο, πασίγνωστο και το φαρδύ.
• Του Αγίου Δημητρίου (1863).
• Του Αγίου Χαραλάμπους (1832), εντός του ομώνυμου Νοσοκομείου.
• Της Ευαγγελιστρίας (1891), στην ελληνική συνοικία.
• Του Αγίου Νικολάου (1882), στην αρμενική συνοικία.
• Του Αγίου Βουκόλου (1887), στο σταθμό Κασαμπά.
Ο μοναδικός ναός που δεν πυρπολήθηκε και για ένα διάστημα χρησιμοποιήθηκε ως αρχαιολογικό μουσείο.
• Του Αγίου Κωνσταντίνου, στα Χιώτικα (Τεπετζίκι).
Σήμερα έχει μετατραπεί σε τούρκικο σχολείο.
• Του Αγίου Ιωάννη Θεολόγου (1804), στην Ανω Συνοικία - Απάνω Μαχαλά
Το ξυλόγλυπτο τέμπλο μεταφέρθηκε στην Αγ. Φωτεινή Ν. Σμύρνης το 1950 με ενέργειες της Ένωσης Σμυρναίων και του Ελληνικού Προξενείου.
• Της Μεταμόρφωσης στη συνοικία Μορτάκια,
• Του Τιμίου Προδρόμου στη Λυγαριά

γ’
Αλλά και γνωστές εκκλησίες της ευρύτερης περιοχής

• Των Ταξιαρχών, στο περίβολο του νεκροταφείου.
• Της Αγ. Μαρκέλας (1914).
• Του Προφήτη Ηλία.
• Της Αγ. Άννας (1904).
• Της Αγ. Κυριακής.
• Το μετόχιον της Αγ. Παρασκευής.

δ΄
Ναοί άλλων δογμάτων :

• Των Καθολικών (Αγ. Ιωάννου – Καθεντράλα και Αγ. Πολυκάρπου).
• Η εκκλησία της Sacre-Coeur (Καρδιάς του Ιησού).
Ανήκε στους Λαζαριστές μοναχούς και βρισκόταν μέσα στο College Francais de Sacre Couer στην Ευρωπαϊκή Οδό.
• Ο Αγγλικός Ναός
• Ο Aρμενικός μητροπολιτικός ναός του Αγ. Στεφάνου
• Η Δομινικανική εκκλησία
• Η Ολλανδική εκκλησία

Παρατηρήσεις
Ο Άγιος Πολύκαρπος μαρτύρησε στο στάδιο του Πάγου στα μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ.
Το 1907 η μνήμη του Αγίου Πολυκάρπου (23 Φεβρουαρίου) καθιερώθηκε ως τοπική εορτή στη Σμύρνη.
Κείμενα
Λουκάς Χριστοδούλου
Κώστας Νίγδελης

Εκκλησία Αγ. Γεωργίου 

Εκκλησία Κοίμησης της Θεοτόκου

Εκκλησία Αγ. Ιωάννου

Εκκλησία Αγ. Αικατερίνης

Εκκλησία Αγ. Δημητρίου

Εκκλησία Προφήτη Ηλία

Εκκλησία Αγ. Παντελεήμονα

Η Αμερικανική Εκκλησία

Η Αγγλικανική Eκκλησία

Η Αρμένικη του Αγ. Στεφάνου

Η Δομινικανή Εκκλησία

Η Ολλανδική Εκκλησία

Εκκλησία Αγ. Πολυκάρπου

Ο Τάφος του Αγ. Πολυκάρπου

Καμμένες εκκλησίες